
НУРАЛИ НУРЗОД
НОМЗАДИ ИЛМХОИ ФИЛОЛОГИ
Мавлоно Чалолуддини Руми дар таърихи адабиёти форси баробари хамчун орифи сохибназар ва суфии сохибмашраб эътироф гардидан, ба хайси шоири хаёлпардоз ва суханвари мумтоз шинохта шудааст, ки дар идомаи чодаи шуарои суфимашрабе чун Санойиву Аттор на танхо барои нубуги шеъри ирфони, балки дар равнаки адаби форси макоми вижае дарёфта ва ба кавли худаш оташе дар бешаи андешахои муридону мухлисони шеър афрухт.хатто ба рузгори хеш ин иродат ва идоматашро аз чодаи пешиниён ба гунаи зайл чилва рехта: Аттор рух буду Санойи ду чашми у, Мо аз пайи Санойиву Аттор омадем. Бахси шинохти хунари нигорандаги ва партави арзишхои бадеи дар осори Мавлоно дар пажухишоти зиёде аз донишмандони Шарку Гарб чойгохи чудогона дарёфтааст ва ин чо аз таълифоти мухаккиконе чун Риналд Николсон, Анна Мери Шимел, Бертелс, Абулхусайни Зарринкуб, Бадеъуззамони Фурузонфар, Сируси Шамисо, Шафеии Кадкани ва дигарон ёдовар метавон шуд, ки хар яке хунари Мавлоноро дар оинаи пиндору тафаккури хеш бозшиноси кардаанд. Мусаллам аст, ки бозтоби хунари шоирии Мавлоно чилвахои вижае дорад ва як буъди кашфи он дар корбандии аносири чугрофиёи таърихи ва фарханги точики дар осори шоир тазохур мекунад, ки дар мехвари баррасихои ин макола карор мегирад. хатто хадс хам метавон зад, ки ин мавзуъ аксаран аз марзи мабохиси донишмандони мавлавипажух то чое хам берун монда ё камтар ба он таваччух зохир гардидааст. Вобаста ба ин, тахкики матолиби аслии дар маърази баррасихои илмии ин нигошта карор дошта аз чанд тамоюл бархурдор мебошад, ки дар саргахи онхо корбандии мафохим ва матолиби марбут ба чугрофиёи таърихии мардуми точик ва бозтоби арзишхои хунарии шоирона дар зимни онхо карор мегирад. Равшан аст, ки дар осори Мавлоно, хоса дар «Маснавии Маънави»-и у ба вучуди шахру билод ва искону мавозеъи таърихие ишорат мешавад, ки ба гузаштаи аквоми форси, минчумла точикон пайванди кави доранд. Масалан, дар киссаи «Подшох ва канизак», ки аввалин хикояти маснави махсуб мешавад, дар канори зикри шахри Самарканд, ки искони мехвари накл ба шумор меравад, мавозеи Кухи Готифар ва Сари Пул ёд шудаанд, ки хар ду хам ба ин шахр муртабит хастанд. Аввали исми кухест дар шахри Самарканд ва сони номи гузар ё махалле аз махаллоти ин шахри кадима: Набзи у бар холи худ буд бегазанд, То бипурсид аз Самарканди чу канд. Continue reading →